Wie in het najaar eens goed naar zijn eigen huis kijkt, ziet het meestal meteen: een groene waas over de dakpannen aan de noordkant, donkere strepen onder de dakgoot en een gevel die een paar tinten doffer is dan tien jaar geleden. Het gaat langzaam, en juist daardoor valt het pas op als het al flink gevorderd is. De vraag is dan wat je ermee moet. Is het puur cosmetisch, of gaat er meer achter schuil?
Waarom altijd de noordkant
Mossen, algen en korstmossen hebben drie dingen nodig: vocht, licht en een ondergrond waar ze zich aan vast kunnen hechten. Op de noordkant van een dak droogt het regenwater na een bui een stuk langzamer op dan op de zuidkant, simpelweg omdat de zon er nauwelijks bij komt. Datzelfde geldt voor gevels die in de schaduw liggen van een boom, een schutting of het buurhuis. Daar blijft de ondergrond langer klam, en dat is precies het klimaat waarin groene aanslag gedijt.
De ondergrond speelt ook mee. Betonpannen zijn wat ruwer en poreuzer dan geglazuurde keramische pannen en houden dus makkelijker vuil en vocht vast. Hetzelfde geldt voor metselwerk met een grove structuur of voor stucwerk waar de toplaag begint te verweren. Een gevel die pas is gereinigd blijft langer schoon dan een gevel waar de ondergrond al is aangetast, en dat verklaart waarom aanslag na verloop van tijd steeds sneller terugkomt.
Meer dan alleen een lelijk gezicht
Een dun laagje alg op een dakpan doet op zichzelf weinig. Vervelender wordt het als er mos bij komt. Mos houdt water vast als een spons, waardoor de pan langer nat blijft en bij vorst kwetsbaarder wordt: het water in de poriën zet uit en dat versnelt de verwering. Losse mosplakken spoelen bovendien af naar de goot, waar ze de afvoer verstoppen. Een goot die niet meer doorloopt, laat water langs de gevel lopen, en dan verplaats je het probleem eigenlijk alleen maar naar beneden.
Bij gevels gaat het vooral om de waterwerendheid. Metselwerk en stucwerk zijn bedoeld om regen af te voeren, niet om het op te nemen. Naarmate de toplaag verweert en begroeiing zich vastzet, neemt de gevel meer vocht op. Dat is ongunstig voor de isolatiewaarde en op termijn ook voor het voegwerk. Het is geen acuut probleem, maar wel het soort achterstallig onderhoud dat later duurder uitvalt dan het nu zou kosten.
Reinigen zonder schade
De reflex is om de hogedrukspuit te pakken. Dat werkt zichtbaar snel, maar bij dakpannen en zachtere gevelmaterialen is het riskant. Te hoge druk of een te scherpe straal haalt de toplaag van de pan mee, spoelt voegwerk uit en perst water onder de pannen door. Het resultaat ziet er de eerste maanden prachtig uit, waarna de aanslag sneller terugkomt dan voorheen omdat de ondergrond ruwer is geworden.
Vakbedrijven werken daarom vaker met een combinatie: eerst een reinigingsmiddel dat de begroeiing afdoodt, daarna borstelen of spoelen met een aangepaste druk. gebo totaalonderhoud is een van de bedrijven die dak- en gevelreiniging op die manier aanpakt, met aandacht voor het materiaal onder de aanslag. Het duurt langer dan er even met de spuit langsgaan, maar de kans op schade is aanzienlijk kleiner.
Beschermen na het reinigen
Reinigen is een moment, geen oplossing. Zonder vervolgstap staat de aanslag er binnen een paar jaar weer. Daarom wordt na het reinigen vaak gekozen voor impregneren of coaten. Impregneren maakt de ondergrond waterafstotend zonder het uiterlijk wezenlijk te veranderen: het middel trekt in en de poriën blijven open, zodat vocht van binnenuit nog weg kan. Een coating vormt een gesloten laag over de pan of de gevel heen, is verkrijgbaar in kleur en gaat doorgaans langer mee, maar is ook ingrijpender en lastiger terug te draaien.
Welke keuze verstandig is, hangt af van het materiaal en van de staat waarin het verkeert. Op pannen die al scheuren vertonen of poreus zijn geworden, lost een coating het onderliggende probleem niet op. Een eerlijke inspectie vooraf zegt in dat geval meer dan een offerte.
Zelf doen of laten doen
Een gevel op begane grond kun je met wat geduld prima zelf onder handen nemen. Bij een dak ligt dat anders. Werken op hoogte op een schuin, nat en glad oppervlak is de belangrijkste reden om het uit te besteden, meer nog dan de techniek. Wie er toch zelf aan begint, doet er goed aan te wachten op droog en niet te zonnig weer, want reinigingsmiddelen die te snel opdrogen werken nauwelijks.
Verder loont het om de goot in dezelfde beurt mee te nemen. Het meeste materiaal dat je van het dak haalt, komt daar uiteindelijk terecht. Een keer per jaar een rondje langs de goten scheelt op termijn een groot deel van het werk.
